{"id":2411,"date":"2013-02-24T23:07:32","date_gmt":"2013-02-25T06:07:32","guid":{"rendered":"http:\/\/hoanglanchi.com\/?p=2411"},"modified":"2013-02-24T23:07:32","modified_gmt":"2013-02-25T06:07:32","slug":"duy-nguyen-tran-ngoc-dung-goc-viet-trong-tieng-tau","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/hoanglanchi.com\/?p=2411","title":{"rendered":"Duy Nguy\u00ean Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc D\u1ee5ng -G\u1ed1c Vi\u1ec7t trong ti\u1ebfng T\u00e0u"},"content":{"rendered":"<p><strong>G\u1ed1c Vi\u1ec7t trong ti\u1ebfng T\u00e0u<\/strong><\/p>\n<p>Duy Nguy\u00ean Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc D\u1ee5ng<\/p>\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m 2009<\/p>\n<p>Trong l\u1ecbch s\u1eed ph\u00e1t tri\u1ec3n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t qua nhi\u1ec1u giai \u0111o\u1ea1n, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i th\u1eddi k\u1ef3 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t vay m\u01b0\u1ee3n c\u1ee7a ti\u1ebfng H\u00e1n k\u00e9o d\u00e0i l\u00e2u v\u00e0 kh\u1ed1c li\u1ec7t nh\u1ea5t theo t\u00ednh c\u00e1ch \u201ekh\u00f4ng t\u1ef1 nhi\u00ean\u201f c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u00f4n ng\u1eef. K\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a tr\u00ean 1000 n\u0103m b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng, h\u1ecd t\u00ecm m\u1ecdi c\u00e1ch H\u00e1n ho\u00e1 d\u00e2n Vi\u1ec7t n\u00ean \u0111\u00e3 th\u1ee7 ti\u00eau m\u1ecdi v\u1ebft t\u00edch c\u1ee7a v\u0103n ho\u00e1 Vi\u1ec7t, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 ch\u1eef Vi\u1ec7t. Tuy nhi\u00ean v\u00ec s\u1ef1 ti\u1ebfp x\u00fac gi\u1eefa hai ng\u00f4n ng\u1eef, s\u1ef1 vay m\u01b0\u1ee3n c\u1ee7a nhau l\u00e0 vi\u1ec7c th\u01b0\u1eddng x\u1ea3y ra tr\u00ean b\u1ea5t c\u1ee9 n\u01a1i n\u00e0o v\u00e0 trong b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1eddi \u0111\u1ea1i n\u00e0o.<\/p>\n<p><!--more--><br \/>\nNg\u00e0y nay, v\u1edbi th\u1eddi gian v\u1ecfn v\u1eb9n tr\u00ean ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m, trong ti\u1ebfng Anh \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u00e1c \u0111\u00e1c v\u00e0o ch\u1eef Vi\u1ec7t du nh\u1eadp v\u00e0o \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hoa K\u1ef3, ch\u1eb3ng h\u1ea1n ch\u1eef \u00e1o d\u00e0i, T\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi trong t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n1. G\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u1ea5t ch\u1eef ph\u1edf, b\u00e1nh m\u00ec, ch\u1ea3 gi\u00f2 \u0111\u00e3 ch\u00ednh th\u1ee9c tr\u1edf th\u00e0nh m\u00f3n \u0103n n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 d\u00f9ng tr\u1ef1c ti\u1ebfp ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u00f2n ph\u1ea3i d\u1ecbch \u201ebeef noodle, Vietnamese sandwich, egg roll\u201f nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc.<br \/>\nTr\u1edf l\u1ea1i chuy\u1ec7n m\u1ea5y ng\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. Tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi H\u00e1n thu\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1eef vi\u1ebft ri\u00eang2. \u201cT\u00edch k\u1ec3 r\u1eb1ng vua L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng n\u1eb1m m\u1ed9ng th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i th\u1eddi L\u00fd Cao T\u00f4ng d\u00e2ng th\u01b0 b\u00e0y t\u1ecf n\u1ed7i oan khu\u1ea5t, th\u01b0 vi\u1ebft b\u1eb1ng th\u1ee9 ch\u1eef ngo\u1eb1n ngo\u00e8o nh\u01b0 giun b\u00f2, kh\u00f4ng ai \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c. Sau \u0111\u00f3, nh\u00e0 vua \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea7n nh\u00e2n m\u00e1ch b\u1ea3o r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1eef vi\u1ebft c\u1ed5 x\u01b0a c\u1ee7a d\u00e2n ta.\u201d3 R\u1ea5t ti\u1ebfc l\u00e0 v\u1edbi ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng di\u1ec7t t\u1eadn g\u1ed1c, xo\u00e1 t\u1eadn ng\u1ecdn: \u201c &#8230; M\u1ed9t khi binh l\u00ednh v\u00e0o n\u01b0\u1edbc Nam, h\u1ebft th\u1ea3y m\u1ecdi s\u00e1ch v\u1edf, v\u0103n t\u1ef1, cho \u0111\u1ebfn c\u1ea3 nh\u1eefng lo\u1ea1i ca l\u00fd d\u00e2n gian, hay lo\u1ea1i s\u00e1ch d\u1ea1y tr\u1ebb &#8230;, m\u1ed9t m\u1ea3nh m\u1ed9t ch\u1eef \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ed1t h\u1ebft.<\/p>\n<p>Kh\u1eafp trong n\u01b0\u1edbc, ph\u00e0m nh\u1eefng bia do Trung qu\u1ed1c d\u1ef1ng t\u1eeb x\u01b0a th\u00ec \u0111\u1ec1u gi\u1eef g\u00ecn c\u1ea9n th\u1eadn, c\u00f2n c\u00e1c bia do An Nam d\u1ef1ng th\u00ec ph\u00e1 hu\u1ef7 t\u1ea5t c\u1ea3, m\u1ed9t ch\u1eef c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 s\u00f3t.\u201d (Ch\u1ec9 d\u1ee5 ng\u00e0y 21 th\u00e1ng t\u00e1m n\u0103m 1406) c\u1ee7a Minh Th\u00e0nh T\u1ed5 ra l\u1ec7nh cho quan qu\u00e2n c\u1ee7a y trong cu\u1ed9c x\u00e2m l\u0103ng n\u01b0\u1edbc ta v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 15. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t b\u1eb1ng ch\u1ee9ng h\u00f9ng h\u1ed3n v\u1ec1 \u00e2m m\u01b0u l\u00fac n\u00e0o n\u00e3o c\u0169ng mu\u1ed1n th\u00f4n t\u00ednh n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed3ng ho\u00e1 d\u00e2n ta v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u c\u1ee7a l\u0169 vua quan ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc t\u1eeb th\u1eddi T\u1ea7n Thu\u1ef7 Ho\u00e0ng \u0111\u1ebfn nay. ***<br \/>\nL\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t n\u00f3i th\u1ee9 ti\u1ebfng m\u00e0 nhi\u1ec1u nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc v\u00e0 ng\u1eef h\u1ecdc4 c\u00f9ng \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi nhau l\u00e0 trong gi\u00f2ng Mon-Khmer bao g\u1ed3m c\u00e1c n\u01b0\u1edbc v\u00f9ng Nam-\u00c1 ch\u00e2u nh\u01b0 M\u00e3-lai, Nam-d\u01b0\u01a1ng, Vi\u1ec7t-nam, Phi-lu\u1eadt-t\u00e2n, T\u00e0y, Th\u00e1i, v.v.. Trong kho\u1ea3ng t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 1 sau c\u00f4ng nguy\u00ean khi ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n tr\u1ef1c ti\u1ebfp cai tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t, l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd h\u1ecd g\u1ecdi l\u00e0 Giao Ch\u00e2u, th\u00ec ti\u1ebfng Vi\u1ec7t b\u1eb1t \u0111\u1ea7u chuy\u1ec3n qua pha tr\u1ed9n v\u1edbi ti\u1ebfng H\u00e1n khi c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n v\u01b0\u1ee3t s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0 v\u00e0 V\u1ecb H\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng Nam.<br \/>\n1 Random House Unabridged Dictionary \u2013 ed. 1993 CD, American Heritage \u2013 ed. 1992. C\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cthay \u0111\u1ed5i chi\u1ec1u gi\u00f3\u201d thu\u1eadn l\u1ee3i cho vi\u1ec7c tr\u1ed3ng tr\u1ecdt, canh t\u00e1c 2 S\u00e1ch Ti\u1ec1n H\u00e1n Th\u01b0, Th\u00e1nh T\u00f4ng Di Th\u1ea3o, Thanh Ho\u00e1 Quan Phong \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn lo\u1ea1i ch\u1eef con giun ho\u1eb7c con n\u00f2ng n\u1ecdc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi H\u00e1n thu\u1ed9c. T\u00edch k\u1ec3 r\u1eb1ng vua L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng n\u1eb1m m\u1ed9ng th\u1ea5y m\u1ed9t thi\u1ebfu n\u1eef, t\u1ef1 x\u01b0ng m\u00ecnh s\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi th\u1eddi L\u00fd Cao T\u00f4ng, d\u00e2ng th\u01b0 b\u00e0y t\u1ecf n\u1ed7i oan khu\u1ea5t, th\u01b0 vi\u1ebft b\u1eb1ng th\u1ee9 ch\u1eef ngo\u1eb1n ngo\u00e8o nh\u01b0 giun b\u00f2, kh\u00f4ng ai \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c. Sau \u0111\u00f3, nh\u00e0 vua \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea7n nh\u00e2n m\u00e1ch b\u1ea3o r\u1eb1ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1eef vi\u1ebft c\u1ed5 x\u01b0a c\u1ee7a d\u00e2n ta. Theo GS Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Th\u00eam, trong T\u00ecm V\u1ec1 B\u1ea3n S\u1eafc V\u0103n Ho\u00e1 Vi\u1ec7t Nam, 1997:96, \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y nhi\u1ec1u di t\u00edch ch\u1eef \u201ccon giun\u201d kh\u1eafc tr\u00ean \u0111\u1ed3 g\u1ed3m t\u1ea1i Thanh Ho\u00e1, v\u00e0 \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0u t\u1eadp \u0111\u1ec3 t\u00e1i t\u1ea1o h\u1ec7 th\u1ed1ng ch\u1eef vi\u1ebft c\u1ed5 c\u1ee7a d\u00e2n Vi\u1ec7t ch\u00fang ta. 3 C\u01a1 S\u1edf Ng\u1eef V\u0103n H\u00e1n N\u00f4m, t\u1eadp 1, L\u00ea Tr\u00ed Vi\u1ec5n, \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Si\u00eau, Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc San, \u0110\u1eb7ng Ch\u00ed Huy\u1ec1n, trang 22, 23, nxb Gi\u00e1o D\u1ee5c, 1984 4 H. Map\u00e9ro, A. Hauricourt, M. Ferlus, Paul K. Benedict, &#8230;<br \/>\nDo \u0111\u00f3 trong c\u00f9ng th\u1eddi gian n\u00e0y, ti\u1ebfng H\u00e1n c\u0169ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u du nh\u1eadp m\u1ed9t s\u1ed1 t\u1eeb c\u1ee7a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t M\u01b0\u1eddng c\u1ed5. Nguy\u00ean nh\u00e2n ch\u00ednh l\u00e0 v\u00ec \u0111\u1ea5t Vi\u1ec7t n\u1eb1m trong khu v\u1ef1c nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi n\u00ean r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u1ee9 mi\u1ec1n \u00f4n \u0111\u1edbi v\u00e0 h\u00e0n \u0111\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f3. B\u00e0i vi\u1ebft n\u00e0y \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn m\u1ed9t s\u1ed1 t\u1eeb-ng\u1eef c\u00f3 g\u1ed1c g\u00e1c l\u00e0 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t ho\u1eb7c ng\u00f4n ng\u1eef Nam \u00c1 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n du nh\u1eadp khi ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n minh ph\u01b0\u01a1ng Nam.<br \/>\nV\u00ec \u0111ang trong v\u00f2ng nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00ean b\u00e0i vi\u1ebft m\u1edbi kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t \u00edt t\u1eeb-ng\u1eef c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn c\u00e2y c\u1ecf, \u0111\u1ed3 d\u00f9ng hay con v\u1eadt.<br \/>\nV\u1ec1 c\u00e2y c\u1ecf, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 c\u00e2y cau qua chuy\u1ec7n Tr\u1ea7u Cau d\u01b0\u1edbi th\u1eddi H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng. Ch\u1eef cau l\u00e0 \u00e2m tr\u1ea1i c\u1ee7a ch\u1eef a\u00acaykka trong ti\u1ebfng M\u00e3-lai, nh\u01b0 ch\u1eef soong \u0111\u1ecdc tr\u1ea1i t\u1eeb ch\u1eef casserole c\u1ee7a ti\u1ebfng Ph\u00e1p. Ti\u1ebfng Anh n\u00f3i d\u1ef1a theo ti\u1ebfng La-tinh l\u00e0 areca. Ng\u01b0\u1eddi T\u00e0y g\u1ecdi cau l\u00e0 m\u00e0y l\u00e0ng, ng\u01b0\u1eddi K\u201fHo g\u1ecdi l\u00e0 p\u01a1 l\u1ea1ng. Ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u vi\u1ebft v\u00e0 phi\u00ean \u00e2m th\u00e0nh \u6ab3\u6994 [b\u012bng lang] v\u00e0 \u00e2m H\u00e1n-Vi\u1ec7t l\u00e0 t\u00e2n lang.<br \/>\nC\u00e2y chu\u1ed1i \u201ebanana\u201f c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb ti\u1ebfng Nam \u00c1, n\u00ean ng\u01b0\u1eddi Kh\u1edd Me th\u00ec n\u00f3i l\u00e0 chec, ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n phi\u00ean \u00e2m th\u00e0nh [ji\u0101o] \u8549 \u201eti\u00eau\u201f. Ng\u00e0y nay ch\u00fang ta c\u00f3 lo\u1ea1i chu\u1ed1i ti\u00eau \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 lo\u1ea1i chu\u1ed1i tr\u00e1i h\u00ecnh d\u00e1ng nh\u1ecf h\u01a1n so v\u1edbi c\u00e1c lo\u1ea1i chu\u1ed1i kh\u00e1c nh\u01b0 s\u1ee9, ba l\u00f9n, \u0111\u00e1, h\u1ed9t, ba h\u01b0\u01a1ng, v.v..<br \/>\nTh\u00ed d\u1ee5 n\u1eefa l\u00e0 g\u1eebng \u201eginger\u201f lo\u00e0i thu\u1ed1c qu\u00fd c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng Nam, n\u1ebfu d\u00f9ng khi c\u00f2n t\u01b0\u01a1i c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng tr\u1ecb c\u1ea3m, ti\u00eau ho\u00e1; d\u00f9ng kh\u00f4 th\u00ec c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng gi\u1eef ng\u01b0\u1eddi \u1ea5m v\u00e0 xua tan c\u00e1i l\u1ea1nh nh\u1eadp v\u00e0o ng\u01b0\u1eddi. Nguy\u00ean ch\u1eef g\u1eebng x\u01b0a \u0111\u1ecdc l\u00e0 keng, ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n m\u01b0\u1ee3n \u00e2m [keng] \u0111\u00f3 m\u00e0 vi\u1ebft th\u00e0nh \u8591 [ji\u0101ng], sau \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh \u0111\u1ecdc tr\u1ea1i \u00e2m [ji\u0101ng] ra l\u00e0 kh\u01b0\u01a1ng. C\u00f3 hai lo\u1ea1i sanh kh\u01b0\u01a1ng \u201eg\u1eebng t\u01b0\u01a1i\u201f v\u00e0 can kh\u01b0\u01a1ng \u201eg\u1eebng kh\u00f4\u201f.<br \/>\nT\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, tr\u00e1i tr\u00e1m \u201ecanarium harveyi\u201f nguy\u00ean l\u00e0 tr\u00e1i klam; H\u00e1n th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 nghe th\u00e0nh bl\u00e0u n\u00ean t\u1eebng g\u1ecdi l\u00e0 b\u1ed3 l\u01b0u. V\u1ec1 sau \u0111\u1ed5i th\u00e0nh c\u1ea3m l\u00e3m v\u00e0 vi\u1ebft l\u00e0 \u6a44\u6b16 [g\u01cen l\u01cen] cho h\u1ee3p v\u1edbi \u00e2m nguy\u00ean thu\u1ef7 c\u1ee7a klam.<br \/>\nM\u1ed9t lo\u00e0i th\u1ef1c v\u1eadt r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u01b0a chu\u1ed9ng v\u00e0 ca t\u1ee5ng l\u00e0 c\u00e2y sen \u201elotus\u201f. Nguy\u00ean x\u01b0a, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t n\u00f3i l\u00e0 kren, ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n nghe th\u00e0nh [li\u00e1n] \u84ee ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u0111\u1ecdc tr\u1ea1i th\u00e0nh li\u00ean &lt; kren &gt; sen. Tr\u01b0\u1edbc khi g\u1eb7p c\u00e2y sen, ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n ch\u1ec9 c\u00f3 lo\u1ea1i sen m\u1ecdc tr\u00ean kh\u00f4 g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e2y h\u00e0 \u8377 [h\u00e9] hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 \u8299\u8556 [f\u00faq\u00fa] \u0111\u1ecdc th\u00e0nh ph\u00f9 c\u1eeb, h\u1ea1t c\u1ee7a n\u00f3 g\u1ecdi l\u00e0 li\u00ean \u201elotus seed\u201f.<br \/>\nM\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00e2y kh\u00e1c \u1edf x\u1ee9 l\u1ea1nh kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00e0 c\u00e2y d\u1eeba \u201ecoconut tree\u201f. Ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh g\u1ecdi l\u00e0 d\u1eeba t\u1eeb ch\u1eef c\u1ed5 da. Ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n g\u1ecdi l\u00e0 \u6930 [y\u0113] da &gt;\u6930\u5b50[y\u0113 zi] \u0111\u1ecdc l\u00e0 da t\u1eed. C\u00f9ng gi\u1ed1ng v\u1edbi lo\u1ea1i d\u1eeba, c\u00e2y bang \u6844\u6994 [gu\u0101ngl\u00e1ng] quang lang &lt; blang &lt; klang &gt; c\u00e2y bang \u201epalm\u201f. C\u00f2n c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 c\u00e2y \u0111o\u00e1c.<br \/>\nC\u00e2y m\u00eda c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng s\u1ea3n ph\u1ea9m \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng Nam. Ng\u00e0y x\u01b0a trong giai \u0111o\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc ti\u1ec1n s\u1eed, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t s\u1ed1ng b\u1eb1ng h\u00e1i l\u01b0\u1ee3m n\u00ean kh\u00e1m ph\u00e1 ra t\u1ed5 ong ch\u1ee9a nhi\u1ec1u m\u1eadt v\u00e0 d\u00f9ng m\u1eadt tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean. Khi kh\u00e1m ph\u00e1 ra ch\u1ea5t ng\u1ecdt trong c\u00e2y m\u00eda, ngh\u1ec1 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng m\u1edbi ph\u00e1t tri\u1ec3n. L\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c ph\u01b0\u01a1ng Nam g\u1ecdi \u0111\u01b0\u1eddng \u201esugar, sweet, candy\u201f l\u00e0 toong n\u00ean khi ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n du nh\u1eadp ch\u1eef \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0o ch\u1eef vi\u1ebft c\u1ee7a h\u1ecd th\u00e0nh \u7cd6 [t\u00e1ng] t\u1ee9c tang. Do v\u1eady m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u t\u1ea1i sao n\u00f3i v\u1ec1 tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng th\u00ec t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n Anh-M\u1ef9 vi\u1ebft l\u00e0 Tang Dynasty (618\u2013907 sau t\u00e2y l\u1ecbch).<br \/>\nNgay c\u1ea3 con g\u00e0 \u201echicken, rooster\u201f l\u00e0 gi\u1ed1ng v\u1eadt c\u00f3 m\u1eb7t t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam, Th\u00e1i Lan tr\u00ean 10 ng\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. L\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh g\u1ecdi gi\u1ed1ng v\u1eadt n\u00e0y l\u00e0 rka v\u00e0 d\u1ea7n d\u00e0 bi\u1ebfn th\u00e0nh g\u00e0. Khi ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi d\u00e2n ta h\u1ecd m\u1edbi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn n\u00f3 v\u00e0 \u0111\u1ecdc tr\u1ea1i ra l\u00e0 k\u00ea \u96de [ji], do bi\u1ebfn c\u00e1ch c\u1ee7a rka &gt; kja &gt; kjie &lt; [ji\u00e9] \u6840.Qua ch\u1eef sen \/kren\/ v\u00e0 g\u00e0 \/rka\/v\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u1ea5t l\u00e0 ch\u1eef Paris &gt; Ba-l\u00ea th\u00ec th\u1ea5y r\u00f5 ti\u1ebfng H\u00e1n kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 \u00e2m \/r\/ do k\u00fd hi\u1ec7u m\u1eabu t\u1ef1 \u201cr\u201d ti\u00eau bi\u1ec3u, \u0111\u1ec1u bi\u1ebfn m\u1ea5t khi tr\u1edf th\u00e0nh \u00e2m H\u00e1n. \u0110\u00e1nh x\u00e1p l\u00e1 c\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 do ch\u1eef rka n\u00e0y m\u00e0 ra; t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u00e1nh c\u1eadn chi\u1ebfn y h\u1ec7t hai con con g\u00e0 ch\u1ecdi \u0111\u00e1 nhau. S\u1eed truy\u1ec1n r\u1eb1ng cu\u1ed1i th\u1eddi vua H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 m\u01b0\u1eddi t\u00e1m Th\u1ee5c Ph\u00e1n c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i. L\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd T\u1ea7n Thu\u1ef7 Ho\u00e0ng \u0111\u00e3 g\u1ed3m th\u00e2u s\u00e1u n\u01b0\u1edbc v\u00e0 l\u1eadp n\u00ean \u0111\u1ebf ch\u1ebf \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1ea1i \u0111\u1ea5t T\u00e0u r\u1ed3i t\u1ef1 x\u01b0ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. T\u1ea7n Thu\u1ef7 Ho\u00e0ng b\u00e8n mu\u1ed1n th\u00f4n t\u00ednh lu\u00f4n ng\u01b0\u1edbc \u00c2u L\u1ea1c c\u1ee7a ta n\u00ean nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111em qu\u00e2n sang \u0111\u00e1nh. Th\u1ebf nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd \u0111\u00e3 c\u00f3 v\u0169 kh\u00ed \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t b\u1eafn ra m\u1ed9t l\u00fac nhi\u1ec1u m\u0169i t\u00ean do t\u01b0\u1edbng Cao L\u1ed7 s\u00e1ng ch\u1ebf, g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e1i n\u1ecf. Do v\u1eady m\u00e0 m\u01b0u \u0111\u1ed3 c\u1ee7a T\u1ea7n Thu\u1ef7 Ho\u00e0ng lu\u00f4n lu\u00f4n th\u1ea5t b\u1ea1i. \u0110\u1ebfn khi Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1i th\u00fa \u1edf mi\u1ec1n Nam n\u01b0\u1edbc T\u00e0u n\u1ed5i lo\u1ea1n v\u00e0 mu\u1ed1n t\u00e1ch ra kh\u1ecfi quy\u1ec1n cai tr\u1ecb c\u1ee7a nh\u00e0 T\u1ea7n n\u00ean \u0111\u00e3 t\u00ecm c\u00e1ch chi\u1ebfm \u00c2u L\u1ea1c l\u1eadp n\u00ean \u201cn\u01b0\u1edbc Nam Vi\u1ec7t\u201d.<br \/>\nC\u00e2u chuy\u1ec7n Tr\u1ecdng Thu\u1ef7\u2013M\u1ef5 Ch\u00e2u ch\u1ee9ng minh h\u00f9ng h\u1ed3n r\u1eb1ng c\u00e1i n\u00e1 t\u1eeb ch\u1eef pnar l\u00e0 v\u0169 kh\u00ed c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ch\u1ebf ra v\u00e0 sau \u0111\u00f3 Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 l\u1eadp m\u01b0u th\u00f4ng gia \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh c\u1eafp. T\u1eeb \u0111\u00f3 ch\u1eef pnar xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong ch\u1eef T\u00e0u l\u00e0 n\u1ed7 \u5f29 [n\u01d4] b\u1eb1ng c\u00e1ch gh\u00e9p ch\u1eef n\u00f4 \u5974 ngh\u0129a l\u00e0 \u201en\u00f45 l\u1ec7\u201f + cung \u5f13 b\u00ean d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 m\u00f3n v\u0169 kh\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 v\u00f4 \u0111\u1ecbch th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd: pnar &gt; c\u00e1i n\u00e1 &gt; n\u1ecf \u201ecross-bow\u201f &gt; \u5f29 n\u1ed7 (\u00e2m H\u00e1n) sau khi nh\u1eadp tr\u1edf l\u1ea1i v\u00e0o \u0111\u1ea5t Vi\u1ec7t.<br \/>\nNgu\u1ed3n g\u1ed1c ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb khu v\u1ef1c con s\u00f4ng g\u1ecdi l\u00e0 Ho\u00e0ng h\u00e0 \u9ec3\u6cb3 n\u1eb1m s\u00e2u trong \u0111\u1ea5t li\u1ec1n. L\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd h\u1ecd ch\u1ec9 bi\u1ebft c\u00f3 nhi\u1ec1u con s\u00f4ng n\u1ed1i v\u1edbi nhau: s\u00f4ng con n\u1ed1i v\u1edbi s\u00f4ng l\u1edbn ch\u1ea3y t\u1eeb n\u01a1i n\u00e0y sang n\u01a1i kh\u00e1c ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd ni\u1ec7m ch\u1ea3y ra bi\u1ec3n. Do v\u1eady h\u1ecd ch\u01b0a c\u00f3 ch\u1eef giang. \u0110\u1ebfn khi l\u1ea5n chi\u1ebfm c\u00e1c v\u00f9ng l\u00e2n c\u1eadn ra \u0111\u1ebfn bi\u1ec3n v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng v\u00e0 h\u01b0\u1edbng nam, h\u1ecd h\u1ecdc th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1eef giang n\u00e0y: \u6c5f [ji\u0101ng] \u201eriver\u201f giang &lt; s\u00f4ng &lt; krong &gt; \u201ekong\u201f. S\u00f4ng M\u00ea-k\u00f4ng l\u00e0 d\u1ea5u v\u1ebft c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a ch\u1eef \u201ckong\u201d n\u00e0y trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t.<\/p>\n<p>T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, vi\u1ec7c \u0111i l\u1ea1i trong \u0111\u1ea5t li\u1ec1n kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u1ea7n b\u00e8: \u7b4f [f\u00e1] phi\u1ec7t f &lt; b &lt; bak c\u00e1i b\u00e8 K\u1ec3 c\u1ea3 m\u1ed9t v\u00e0i kho\u00e1ng ch\u1ea5t ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 n\u00ean ph\u1ea3i vay m\u01b0\u1ee3n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t, nh\u01b0 \u0111\u1ed3ng \u201ecopper\u201f do ch\u1eef toong m\u00e0 ra. H\u1ecd d\u00f9ng ch\u1eef \u540c [t\u00f3ng] \u201ec\u00f9ng\u201f + \u91d1 \u201ekim\u201f th\u00e0nh ch\u1eef \u9285 v\u1eabn \u0111\u1ecdc l\u00e0 [t\u00f3ng]. T\u1ea3n m\u1ea1n m\u1ed9t v\u00e0i c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u1ec3 cho th\u1ea5y ch\u00fang ta c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng c\u00e1i v\u0103n minh h\u01a1n T\u00e0u nhi\u1ec1u v\u00e0 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ta b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u1ee9 g\u00ec m\u00ecnh ch\u1ec9 bi\u1ebft b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi ta m\u00e0 th\u00f4i. R\u1ea5t mong qu\u00fd v\u1ecb cao nh\u00e2n c\u00f3 kh\u00e1m ph\u00e1 g\u00ec m\u1edbi vui l\u00f2ng ti\u1ebfp tay \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fat g\u00ec \u0111\u1ec3 t\u1ef1 h\u00e0o. Mong l\u1eafm thay!<br \/>\n5 Theo s\u00e1ch c\u1ed5 c\u1ee7a T\u00e0u th\u00ec n\u00f4 l\u00e0 con g\u00e1i c\u1ee7a ph\u1ea1m nh\u00e2n. Khi ng\u01b0\u1eddi cha ph\u1ea1m t\u1ed9i, b\u1ecb b\u1eaft v\u00e0 k\u1ebft \u00e1n. Trong th\u1eddi gian ng\u01b0\u1eddi cha th\u1ecd \u00e1n, con g\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 ph\u1ea3i v\u00e0o nh\u00e0 quan \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u201en\u00f4\u201f t\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi gi\u00fap vi\u1ec7c trong \u0111\u00f3 cho \u0111\u1ebfn khi ng\u01b0\u1eddi cha m\u00e3n h\u1ea1n t\u00f9. V\u1ec1 sau n\u00e0y, nh\u1eefng gia \u0111\u00ecnh ngh\u00e8o b\u00e1n con cho gia \u0111\u00ecnh gi\u00e0u \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u00f4.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u1ed1c Vi\u1ec7t trong ti\u1ebfng T\u00e0u Duy Nguy\u00ean Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc D\u1ee5ng M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m 2009 Trong l\u1ecbch s\u1eed ph\u00e1t tri\u1ec3n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t qua nhi\u1ec1u giai \u0111o\u1ea1n, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i th\u1eddi k\u1ef3 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t vay m\u01b0\u1ee3n c\u1ee7a ti\u1ebfng H\u00e1n k\u00e9o d\u00e0i l\u00e2u &hellip; <a href=\"http:\/\/hoanglanchi.com\/?p=2411\">Continue reading <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-2411","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-than-hu"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p1DQbJ-CT","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2411","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2411"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2411\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}