{"id":9184,"date":"2011-09-10T22:01:42","date_gmt":"2011-09-10T12:01:42","guid":{"rendered":"http:\/\/hoanglanchi.com\/?p=9184"},"modified":"2017-12-10T22:03:10","modified_gmt":"2017-12-10T12:03:10","slug":"bach-dien-thu-sinh-viet-i-hay-y-sep-2011","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/hoanglanchi.com\/?p=9184","title":{"rendered":"B\u1ea1ch Di\u1ec7n Th\u01b0 Sinh-Vi\u1ebft &#8220;I&#8221; hay &#8220;Y&#8221;- Sep 2011"},"content":{"rendered":"<h2><a href=\"https:\/\/luutrutailieu.wordpress.com\/2015\/09\/11\/bach-dien-thu-sinh-viet-i-hay-y\/\">B\u1ea1ch Di\u1ec7n Th\u01b0 Sinh-Vi\u1ebft \u2018I\u2019 hay \u2018Y\u2019<\/a><\/h2>\n<p>LGT: C\u00e1 nh\u00e2n t\u00f4i, khi \u0111\u1ecdc ch\u1eef \u2018l\u00ed t\u01b0\u1edfng&#8221; r\u1ea5t kh\u00f3 ch\u1ecbu v\u00e0 cho r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1eef c\u1ee7a VC! Tuy th\u1ebf, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n, B\u1ea1ch Di\u1ec7n Th\u01b0 Sinh, cho bi\u1ebft kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ebf. B\u1ed9 m\u00f4n Ng\u00f4n Ng\u1eef c\u1ee7a \u0110H V\u0103n Khoa tr\u01b0\u1edbc 1975 \u0111\u00e3 c\u00f3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 b\u1ea3n th\u00e2n B\u1ea1ch Di\u1ec7n TS \u0111\u00e3 vi\u1ebft &#8220;I&#8221; thay &#8220;Y&#8221; trong m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p. Xin \u0111\u1ecdc t\u00e0i li\u1ec7u n\u00e0y v\u00e0 tr\u00e1nh ph\u00ea ph\u00e1n, ch\u1eedi b\u1edbi. T\u00f4i c\u00f3 g\u00f3p \u00fd: hi\u1ec7n gi\u1edd ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t qu\u1ed1c gia t\u1ea3n m\u00e1t, h\u1ecd v\u1eabn duy tr\u00ec l\u1ed1i vi\u1ebft c\u0169, tr\u01b0\u1edbc 1975 n\u00ean n\u1ebfu l\u00e0 t\u00f4i, t\u00f4i v\u1eabn vi\u1ebft y nh\u01b0 c\u0169 v\u00ec ch\u01b0a c\u00f3 lu\u1eadt \u0111\u1ecbnh.<br \/>\nHo\u00e0ng Lan Chi<br \/>\n************<br \/>\nVI\u1ebeT \u2018I\u2019 HAY \u2018Y\u2019 (2)<\/p>\n<h2>*B\u1ea1ch Di\u1ec7n Th\u01b0 Sinh<\/h2>\n<p>B\u00e1o Tr\u1ebb s\u1ed1 657 ra ng\u00e0y 07.01.2010 c\u00f3 b\u00e0i \u201cTi\u1ebfng Vi\u1ec7t ng\u00e0y nay: Ch\u1eef v\u00e0 Ngh\u0129a\u201d c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 Qu\u1ed1c Th\u00e1i \u0111\u00e3 g\u00e2y cho t\u00f4i nhi\u1ec1u thi\u1ec7n c\u1ea3m v\u00ec t\u00e1c gi\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ea1n tr\u1ebb s\u1ed1ng \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i m\u00e0 r\u1ea5t quan t\u00e2m t\u1edbi vi\u1ec7c g\u00ecn gi\u1eef s\u1ef1 trong s\u00e1ng c\u1ee7a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t; h\u01a1n n\u1eefa l\u1ea1i c\u00f2n c\u00f3 tinh th\u1ea7n ch\u1ed1ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 C\u1ed9ng S\u1ea3n \u0111\u1ed9c t\u00e0i, \u0111\u1ed9c \u0111\u1ea3ng r\u1ea5t cao.<br \/>\nT\u00f4i t\u00e1n \u0111\u1ed3ng h\u1ea7u h\u1ebft nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u t\u00e1c gi\u1ea3 Qu\u1ed1c Th\u00e1i n\u00eau ra trong b\u00e0i vi\u1ebft, nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111o\u1ea1n t\u00e1c gi\u1ea3 nh\u1eafc nh\u1edf cho v\u00e0i v\u1ecb c\u1ef1u t\u00f9 C\u1ed9ng s\u1ea3n \u201ckh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c\u201d. Qu\u1ed1c Th\u00e1i vi\u1ebft: \u201cTrong c\u00f4ng ty t\u00f4i c\u00f3 m\u1ed9t B\u00e1c x\u01b0a l\u00e0 s\u0129 quan cao c\u1ea5p c\u1ee7a Qu\u00e2n l\u1ef1c VNCH m\u00e0 n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i r\u1eb1ng \u2018h\u1ed3i gi\u1ea3i ph\u00f3ng v\u00f4, sau \u0111\u00f3 B\u00e1c \u0111i h\u1ecdc t\u1eadp c\u1ea3i t\u1ea1o, \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc m\u00ecnh ngh\u00e8o v\u00e0 l\u1ea1c h\u1eadu, b\u00e2y gi\u1edd \u0111\u1ed5i m\u1edbi v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1ea5t nhi\u1ec1u so v\u1edbi th\u1eddi VNCH v\u00e0 l\u00fac m\u1edbi gi\u1ea3i ph\u00f3ng\u2019. T\u00f4i h\u1ecfi B\u00e1c, ai l\u00e0 gi\u1ea3i ph\u00f3ng? T\u1ea1i sao B\u00e1c g\u1ecdi k\u1ebb th\u00f9 m\u00e0 m\u1ed9t th\u1eddi B\u00e1c t\u1eebng c\u1ea7m s\u00fang ch\u1ed1ng s\u1ef1 x\u00e2m l\u0103ng c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 mi\u1ec1n Nam l\u00e0 gi\u1ea3i ph\u00f3ng, h\u1ecd gi\u1ea3i ph\u00f3ng B\u00e1c v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n mi\u1ec1n Nam \u00e0? V\u00e0 t\u1ea1i sao B\u00e1c l\u1ea1i n\u00f3i r\u1eb1ng B\u00e1c \u2018\u0111i h\u1ecdc t\u1eadp c\u1ea3i t\u1ea1o\u2019, nh\u01b0 v\u1eady B\u00e1c t\u1ef1 cho r\u1eb1ng l\u00fd t\u01b0\u1edfng Qu\u1ed1c gia c\u1ee7a B\u00e1c khi x\u01b0a l\u00e0 sai hay sao? V\u1eady t\u1ea1i sao B\u00e1c hi\u1ec7n di\u1ec7n \u1edf x\u1ee9 s\u1edf n\u00e0y \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u00ec?\u201d<br \/>\nCh\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u t\u00f4i xin t\u00e1c gi\u1ea3 Qu\u1ed1c Th\u00e1i xem x\u00e9t l\u1ea1i. \u0110\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c t\u00e1c gi\u1ea3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng \u201cCS hay vi\u1ebft I thay cho Y, v\u00ed d\u1ee5: m\u1ef9, th\u00ec h\u1ecd vi\u1ebft l\u00e0 m\u0129, k\u1ef9 th\u00ec h\u1ecd vi\u1ebft l\u00e0 k\u0129, v.v. v\u00e0 Y th\u00ec l\u1ea1i thay cho I, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 s\u1ef9 quan, nh\u1ea1c s\u1ef9, b\u00e1c s\u1ef9. L\u1ed1i vi\u1ebft n\u00e0y t\u00f4i th\u1ea5y r\u1ea5t nhi\u1ec1u tr\u00ean b\u00e1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t h\u1ea3i ngo\u1ea1i\u201d.<br \/>\nThi\u1ec3n ngh\u0129 \u0111\u00e2y kh\u00f4ng c\u00f2n ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 Qu\u1ed1c \u2013 C\u1ed9ng n\u1eefa m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 thu\u1ed9c l\u00e3nh v\u1ef1c c\u1ee7a m\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc.<br \/>\n\u0110\u00e3 c\u00f3 bi\u1ebft bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi th\u1eafc m\u1eafc, t\u1ef1 h\u1ecfi vi\u1ebft I hay Y trong ch\u00ednh t\u1ea3 ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef, c\u00e1ch n\u00e0o \u0111\u00fang? C\u00f3 quy t\u1eafc g\u00ec kh\u00f4ng? X\u01b0a nay,trong t\u1eeb \u0111i\u1ec3n c\u0169ng nh\u01b0 tr\u00ean c\u00e1c s\u00e1ch v\u1edf b\u00e1o ch\u00ed r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u00e3 c\u00f3 chuy\u1ec7n vi\u1ebft b\u1ea5t nh\u1ea5t hai ch\u1eef n\u00e0y; c\u00f2n trong \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 t\u1eebng x\u1ea9y ra bi\u1ebft bao nhi\u00eau cu\u1ed9c c\u00e3i v\u00e3, thi\u1ebfu \u0111i\u1ec1u \u2018th\u01b0\u1ee3ng c\u1eb3ng tay h\u1ea1 c\u1eb3ng ch\u00e2n\u2019 v\u1edbi nhau ch\u1ec9 v\u00ec vi\u1ebft I hay vi\u1ebft Y m\u00e0 ra!<br \/>\nDo \u0111\u00f3, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ai quan t\u00e2m t\u1edbi ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef \u0111\u1ec1u mong \u01b0\u1edbc c\u00e1c nh\u00e0 chuy\u00ean m\u00f4n v\u1ec1 ng\u1eef h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 th\u1ed1ng nh\u1ea5t v\u1edbi nhau v\u1ec1 c\u00e1ch vi\u1ebft ch\u00ednh t\u1ea3 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, tr\u01b0\u1edbc khi nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, c\u00e1c nh\u00e0 l\u00e0m t\u1eeb \u0111i\u1ec3n v\u00e0 c\u00e1c c\u01a1 quan truy\u1ec1n th\u00f4ng l\u00e0m ph\u1ea7n vi\u1ec7c c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ec3 s\u1edbm ho\u00e0n t\u1ea5t vi\u1ec7c \u0111\u1ecbnh chu\u1ea9n ho\u00e1 c\u00e1ch vi\u1ebft ch\u00ednh t\u1ea3 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, trong \u0111\u00f3 c\u00e1ch vi\u1ebft hai ch\u1eef I v\u00e0 Y n\u1ed5i b\u1eadt l\u00ean.<br \/>\nH\u00f4m nay, nh\u00e2n \u0111\u1ecdc b\u00e0i vi\u1ebft tr\u00ean b\u00e1o Tr\u1ebb c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 Qu\u1ed1c Th\u00e1i, t\u00f4i nh\u1edb l\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y tr\u00ean M\u1ee5c S\u01b0u Kh\u1ea3o c\u1ee7a Vietcatholic News, t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Linh m\u1ee5c <em>Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Hu\u1ef3nh<\/em>, CssR, c\u0169ng b\u00e0n v\u1ec1 ch\u1eef ngh\u0129a, v\u00e0 v\u1ec1 c\u00e1ch vi\u1ebft ch\u1eef I v\u00e0 Y. M\u1eb7c d\u00f9 ng\u00e0y x\u01b0a t\u00f4i c\u00f3 \u201cgi\u1eadt\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ee9ng ch\u1ec9 Ng\u1eef h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam (t\u1ea1i VK\/\u0110h SG) th\u1eadt, nh\u01b0ng t\u1ef1 nh\u1eadn, t\u00f4i kh\u00f4ng chuy\u00ean m\u00f4n v\u1ec1 ng\u1eef h\u1ecdc, m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t trong mu\u00f4n v\u00e0n ng\u01b0\u1eddi quan t\u00e2m t\u1edbi vi\u1ec7c th\u1ed1ng nh\u1ea5t ch\u00ednh t\u1ea3 Vi\u1ec7t ng\u1eef v\u00e0 mu\u1ed1n h\u1ecdc h\u1ecfi th\u00eam v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 chuy\u00ean m\u00f4n, v\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 m\u1ea1o mu\u1ed9i \u0111\u00fac k\u1ebft \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb \u0111\u00f3 th\u00e0nh m\u1ed9t b\u00e0i ng\u1eafn n\u00eau l\u00ean l\u00ed do v\u00e0 quy t\u1eafc cho vi\u1ec7c th\u1ed1ng nh\u1ea5t c\u00e1ch vi\u1ebft hai ch\u1eef I v\u00e0 Y trong ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef .<\/p>\n<h1><strong>1. <\/strong>K\u1ef9 thu\u1eadt hay k\u0129 thu\u1eadt, tu s\u1ef9 hay tu s\u0129?<\/h1>\n<p>Lm.Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Hu\u1ef3nh cho l\u00e0 vi\u1ebft c\u00e1ch n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec \u0111\u1ecdc l\u00ean nghe gi\u1ed1ng nhau c\u1ea3, linh m\u1ee5c n\u00f3i th\u00eam: n\u1ebfu vi\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 b\u1eb1ng ch\u1eef I th\u00ec \u201cg\u1ecdn\u201d h\u01a1n v\u00e0 t\u1ed1t h\u01a1n cho vi\u1ec7c th\u1ed1ng nh\u1ea5t ch\u00ednh t\u1ea3.<br \/>\nN\u00f3i nh\u01b0 Lm. Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Hu\u1ef3nh th\u00ec v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u1eabn c\u00f2n t\u00f9y ti\u1ec7n. Thi\u1ec3n ngh\u0129, n\u00ean vi\u1ebft th\u1ed1ng nh\u1ea5t b\u1eb1ng ch\u1eef I trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y. Vi\u1ebft I trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u00fang theo nguy\u00ean t\u1eafc do Alexandre De Rh\u00f4des \u0111\u01b0a ra t\u1eeb n\u0103m 1651: (a) ch\u1eef I d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ghi nguy\u00ean \u00e2m c\u1ee7a \u00e2m ti\u1ebft, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 nguy\u00ean \u00e2m \u0111\u01a1n \/i\/ hay nguy\u00ean \u00e2m \u0111\u00f4i \/i\u00ea\/ : b\u00ed, bi\u1ebft. (Xin \u0111\u1ecdc Gs. \u0110o\u00e0n Xu\u00e2n Ki\u00ean. N\u00f3i Th\u00eam V\u1ec1 Ch\u1eef I V\u00e0 Ch\u1eef Y Trong Ch\u00ednh T\u1ea3 Ti\u1ebfng Vi\u1ec7t. \u0110\u1ecbnh H\u01b0\u1edbng s\u1ed1 32, tr.43).<\/p>\n<h1><strong>2. Ch\u00fa \u00fd hay ch\u00fa \u00ed, y h\u1ecdc hay i h\u1ecdc?<\/strong><\/h1>\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p ch\u1eef I \u0111\u1ee9ng m\u1ed9t m\u00ecnh, kh\u00f4ng ph\u1ee5 \u00e2m \u0111\u1ea7u, kh\u00f4ng ph\u1ee5 \u00e2m cu\u1ed1i, ch\u1eb3ng c\u00f3 b\u00e1n nguy\u00ean \u00e2m \u0111\u1ec7m, ch\u1eb3ng c\u00f3 b\u00e1n nguy\u00ean \u00e2m cu\u1ed1i. Lm. Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Hu\u1ef3nh cho r\u1eb1ng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y vi\u1ebft Y s\u1ebd c\u00f3 \u201cth\u1ea9m m\u0129 h\u01a1n\u201d, \u0111\u1ee1 \u201ct\u1ed9i nghi\u1ec7p\u201d h\u01a1n.<br \/>\nGi\u00e1o s\u01b0 \u0110o\u00e0n Xu\u00e2n Ki\u00ean c\u0169ng ngh\u0129 nh\u01b0 v\u1eady. \u00d4ng n\u00eau l\u00ed do v\u00ec c\u00f3 \u201cs\u1ef1 thi\u00ean v\u1ecb trong t\u00e2m l\u00ed ng\u00f4n ng\u1eef\u201d: \u201c Trong ch\u00ednh t\u1ea3 hi\u1ec7n nay, khi \u00e2m \/i\/ \u0111\u1ee9ng \u1edf \u0111\u1ea7u \u00e2m ti\u1ebft th\u00ec khi vi\u1ebft c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f4i: \u00fd t\u01b0\u1edfng, nh\u01b0ng \u00ed \u1edbi. N\u1ebfu theo \u0111\u00fang nguy\u00ean t\u1eafc (a) c\u1ee7a De Rhodes th\u00ec ph\u1ea3i nh\u1ea5t lo\u1ea1t vi\u1ebft l\u00e0 I m\u00e0 th\u00f4i. Tuy v\u1eady, trong khi ch\u00fang ta vi\u1ebft \u00e2m \u1ec9, \u1ea7m \u0129, \u0111i \u1ec9a theo \u0111\u00fang nguy\u00ean t\u1eafc \u00e2m v\u1ecb h\u1ecdc th\u00ec s\u1ef1 thi\u00ean v\u1ecb trong t\u00e2m l\u00ed ng\u00f4n ng\u1eef \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn th\u00f3i quen vi\u1ebft y th\u1ecb, \u00fd ki\u1ebfn, \u1ef7 l\u1ea1i.\u201d<br \/>\nN\u1ebfu t\u00f4i kh\u00f4ng l\u1ea7m v\u1ec1 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m th\u00ec v\u00e0o n\u0103m 1983 (kh\u00f4ng d\u00e1m ch\u1eafc l\u1eafm), l\u00fac \u0111\u00f3 t\u00f4i \u0111ang \u1edf Tr\u1ea1i A 20 (Tr\u1ea1i Xu\u00e2n Ph\u01b0\u1edbc, M\u1eadt khu K\u00ec L\u1ed9, t\u00e1c gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7p g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u1ea1i Ki\u00ean Giam) v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0i b\u00e1o \u0111\u01b0a tin v\u1ec1 H\u1ed9i ngh\u1ecb c\u00e1c nh\u00e0 ng\u1eef h\u1ecdc VN (B\u1eafc c\u0169ng nh\u01b0 Nam) t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc T\u00e2y Ninh, t\u1ee9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Cao \u0110\u00e0i tr\u01b0\u1edbc 1975. H\u1ed9i ngh\u1ecb n\u00e0y \u0111\u00e3 khuy\u1ebfn c\u00e1o: T\u1ea1m th\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 t\u00f9y \u00fd vi\u1ebft I ho\u1eb7c Y trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p ch\u1eef n\u00e0y \u0111i m\u1ed9t m\u00ecnh.<\/p>\n<h1><strong>3.Quy hay qui, qu\u00fd hay qu\u00ed, qu\u1ef7 hay qu\u1ec9, qu\u1ef3 hay qu\u00ec, qu\u1ef9 hay qu\u0129, qu\u1ef5 hay qu\u1ecb?<\/strong><\/h1>\n<p>Xin \u0111\u1ed3ng \u00fd ngay v\u1edbi Lm. Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Hu\u1ef3nh khi \u00f4ng cho r\u1eb1ng qu\u1ef7 l\u00e0 q+u\u1ef7, nh\u01b0ng b\u1ea3o c\u1ee7i l\u00e0 q+\u1ee7i th\u00ec kh\u00f4ng ch\u00ednh x\u00e1c.<br \/>\nV\u00ec trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, k vi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c nguy\u00ean \u00e2m \u201ci\u201d, \u201ce\u201d, \u201c\u00ea\u201d: \u00fd ki\u1ebfn, k\u00e9n ch\u1ecdn, k\u00eanh ki\u1ec7u.<br \/>\nc vi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c nguy\u00ean \u00e2m kh\u00e1c: ca h\u00e1t, con c\u00e1, c\u00f4 c\u1eadu, c\u00fac cung.<br \/>\nq vi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc b\u00e1n nguy\u00ean \u00e2m \u0111\u1ec7m \u201cu\u201d: qua loa, quan t\u00f2a, lu\u1ea9n qu\u1ea9n, lo\u1ea1ng qu\u1ea1ng.<br \/>\nLm. Nguy\u1ec5nNg\u1ecdc Hu\u1ef3nh nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u201cu\u201d \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 b\u00e1n nguy\u00ean \u00e2m, v\u00ec n\u1ebfu l\u00e0 nguy\u00ean \u00e2m th\u00ec theo nguy\u00ean t\u1eafc ta ph\u1ea3i vi\u1ebft \u201ccu\u201d. Th\u1ebf nh\u01b0ng \u00f4ng l\u1ea1i ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng vi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 hai c\u00e1ch c\u00e1c ch\u1eef quy hay qui, qu\u00fd hay qu\u00ed, v.v., l\u1ea5y l\u00ed do khi \u0111\u1ecdc l\u00ean, vi\u1ebft c\u00e1ch n\u00e0o,th\u00ec nghe c\u0169ng gi\u1ed1ng nhau c\u1ea3!<br \/>\n\u0110ang khi \u0111\u00f3, gi\u00e1o s\u01b0 \u0110o\u00e0n Xu\u00e2n Ki\u00ean c\u0169ng n\u00f3i \u00e2m \/k\/ \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ed hi\u1ec7u b\u1eb1ng 3 ch\u1eef c\u00e1i c, k,q t\u00f9y tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p. Nh\u01b0ng gi\u00e1o s\u01b0 nh\u1ea5n m\u1ea1nh tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p ch\u1eef q \u0111i v\u1edbi <strong>t\u1ed5 h\u1ee3p \u00e2m ch\u00fam m\u00f4i \/ui\/.<\/strong> \u00d4ng nh\u1eadn x\u00e9t trong ti\u1ebfng Ph\u00e1p, kh\u00f4ng bao gi\u1edd q vi\u1ebft m\u1ed9t m\u00ecnh m\u00e0 lu\u00f4n lu\u00f4n \u0111i k\u00e8m v\u1edbi u cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi ta d\u1ec5 l\u1ea7m t\u01b0\u1edfng qu \u1edf \u0111\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 ph\u1ee5 \u00e2m \u0111\u1ea7u trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u00e2m ch\u00fam m\u00f4i v\u00e0 s\u1ebd vi\u1ebft qu\u00ed, qu\u00edt v\u00ec \u00e2m \/i\/ nay l\u00e0 nguy\u00ean \u00e2m \u0111\u1ee9ng l\u00e0m ph\u1ea7n \u00e2m ch\u00ednh c\u1ee7a \u00e2m ti\u1ebft. S\u1ef1 th\u1ef1c th\u00ec ph\u1ea7n ch\u00ednh c\u1ee7a \u00e2m ti\u1ebft ch\u00fam m\u00f4i l\u00e0 \/ui\/ ch\u1ee9 kh\u00f4ng l\u00e0 \/i\/, cho n\u00ean n\u1ebfu \u0111\u00e3 vi\u1ebft quy\u1ebft, quy\u1ec1n th\u00ec t\u1ea1i sao l\u1ea1i vi\u1ebft qu\u00ed m\u00e0 kh\u00f4ng vi\u1ebft qu\u00fd.<\/p>\n<h1><strong>T\u00f3m l\u1ea1i, theo gi\u00e1o s\u01b0 \u0110o\u00e0n Xu\u00e2n Ki\u00ean (c\u01b0 ng\u1ee5 t\u1ea1i Anh qu\u1ed1c), c\u00f3 nguy\u00ean t\u1eafc g\u1ed3m 5 \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ec3 vi\u1ebft I v\u00e0 Y do Alexandre De Rhodes \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u01b0 sau:<\/strong><\/h1>\n<p><strong><em>Vi\u1ebft Y trong nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p:<\/em><\/strong><br \/>\n1) Khi t\u1ed5 h\u1ee3p \u00e2m \/i\u00ea\/ \u1edf \u0111\u1ea7u m\u1ed9t ti\u1ebfng.<br \/>\nTh\u00ed d\u1ee5: y\u00ean, y\u00eau, y\u1ebft.<br \/>\n2) Trong c\u00e1c t\u1ed5 h\u1ee3p \u00e2m ch\u00fam m\u00f4i \/ui\/ v\u00e0 \/ui\u00ea\/ (vi\u1ebft l\u00e0 uy,uy\u00ea,uya).<br \/>\nTh\u00ed d\u1ee5: uy, chuy\u1ec7n, khuya, nguy; (do \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean s\u1ebd vi\u1ebft: quy, qu\u00fd, qu\u1ef7, qu\u1ef3, qu\u1ef5).<br \/>\n3) \u1ede sau \u00e2m ng\u1eafn c\u1ee7a a [trong ch\u00ednh t\u1ea3 hi\u1ec7n nay c\u0169ng vi\u1ebft b\u1eb1ng \u0111\u1ed3 v\u1ecb \/a\/ v\u00e0 \u00e2m ng\u1eafn c\u1ee7a \u01a1 [ t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ed3 v\u1ecb \/\u00e2\/].<br \/>\nTh\u00ed d\u1ee5: cay, d\u00e0y, \u0111\u00e2y, m\u00e2y.<\/p>\n<h2><strong><em>Vi\u1ebft I trong nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p:<\/em><\/strong><\/h2>\n<p>4) Khi \u00e2m \/i\/ l\u00e0 nguy\u00ean \u00e2m, hay l\u00e0 ph\u1ea7n \u00e2m ch\u00ednh c\u1ee7a \u00e2m ti\u1ebft.<br \/>\nTh\u00ed d\u1ee5: \u1ec9, b\u00ed, chim, h\u00ed, k\u00ecm, l\u00ec, l\u00ednh, s\u0129, t\u1ecb, v\u00ec, vinh.<br \/>\n5) khi \u00e2m \/i\/ l\u00e0 \u00e2m cu\u1ed1i, \u0111\u1ee9ng sau ph\u1ea7n \u00e2m ch\u00ednh \u1edf th\u1ec3 th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec3 kh\u00e9p \u00e2m ti\u1ebft l\u1ea1i.<br \/>\nTh\u00ed d\u1ee5: ng\u00f9i, \u0111\u00f3i, ng\u01b0\u1eddi, c\u1ee7i, h\u1ed3i, trai.<br \/>\nTr\u00ean \u0111\u00e2y l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi quan t\u00e2m t\u1edbi vi\u1ec7c th\u1ed1ng nh\u1ea5t ch\u00ednh t\u1ea3 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t. Song d\u00f9 c\u00e1c nh\u00e0 ng\u1eef h\u1ecdc c\u00f3 c\u00f4ng lao nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng ch\u1eb3ng \u0111\u1ee7 th\u1ea9m quy\u1ec1n \u0111\u1ec3 b\u1eaft m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i vi\u1ebft theo nguy\u00ean t\u1eafc. H\u01a1n n\u1eefa trong l\u00e3nh v\u1ef1c phong t\u1ee5c t\u1eadp qu\u00e1n n\u00f3i chung, l\u00e3nh v\u1ef1c ng\u00f4n ng\u1eef n\u00f3i ri\u00eang, v\u1ed1n \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t quy lu\u1eadt, \u0111\u00f3 l\u00e0: th\u00f3i quen l\u00e0 lu\u1eadt. Kh\u00f4ng d\u1ec5 g\u00ec trong m\u1ed9t s\u1edbm m\u1ed9t chi\u1ec1u m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u00f3i quen. Tuy nhi\u00ean, h\u00e3y c\u1ee9 c\u1ed5 v\u00f5, h\u00e3y c\u1ee9 h\u1ecdc h\u1ecfi v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 chuy\u00ean m\u00f4n n\u00e0y. Hi v\u1ecdng m\u1ed9t ng\u00e0y kh\u00f4ng xa, nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, c\u00e1c h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, c\u00e1c nh\u00e0 l\u00e0m t\u1eeb \u0111i\u1ec3n v\u00e0 c\u00e1c c\u01a1 quan truy\u1ec1n th\u00f4ng s\u1ebd \u0111\u1ee9ng ra l\u00e3nh tr\u00e1ch nhi\u1ec7m san \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ecbnh chu\u1ea9n h\u00f3a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t h\u1ea7u c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ed1ng nh\u1ea5t ch\u00ednh t\u1ea3 Vi\u1ec7t ng\u1eef, l\u00e0m cho ti\u1ebfng Vi\u1ec7t ti\u1ebfn l\u00ean trong s\u00e1ng v\u00e0 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh. Khi \u0111\u00f3 m\u1ed9t h\u1ecdc sinh, sinh vi\u00ean khi l\u00e0m b\u00e0i thi s\u1ebd h\u1ebft c\u00f2n ph\u1ea3i lo \u00e2u, nh\u01b0 ch\u00ednh ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1eebng lo \u00e2u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ea7y m\u00ecnh \u01b0ng m\u00ecnh vi\u1ebft y\u00eau qu\u00ed hay y\u00eau qu\u00fd, n\u01b0\u1edbc M\u0129 hay n\u01b0\u1edbc M\u1ef9, nh\u00e0 L\u00ed hay nh\u00e0 L\u00fd, hi sinh hay hy sinh, v.v., n\u1ebfu kh\u00f4ng may vi\u1ebft tr\u00e1i \u00fd th\u1ea7y c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ebd b\u1ecb \u0111\u00e1nh gi\u00e1 l\u00e0 l\u1ed1 l\u0103ng, l\u1eadp d\u1ecb th\u00ec r\u1ea5t tai h\u1ea1i cho k\u1ebft qu\u1ea3 thi c\u1eed.<br \/>\nT\u1edbi \u0111\u00e2y, mong r\u1eb1ng t\u00e1c gi\u1ea3 Qu\u1ed1c Th\u00e1i v\u00e0 qu\u00fd \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 hi\u1ec3u vi\u1ec7c vi\u1ebft I hay Y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 chuy\u1ec7n l\u1ed1 l\u0103ng hay l\u1eadp d\u1ecb, m\u00e0 l\u00e0 chuy\u1ec7n ng\u1eef h\u1ecdc, chuy\u1ec7n th\u1ed1ng nh\u1ea5t ch\u00ednh t\u1ea3 Vi\u1ec7t ng\u1eef. Mu\u1ed1n th\u1ed1ng nh\u1ea5t th\u00ec ph\u1ea3i d\u1ef1a tr\u00ean nh\u1eefng nguy\u00ean t\u1eafc h\u1ee3p l\u00ed, ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c Qu\u1ed1c h\u1ed9i ch\u00e2n ch\u00ednh (\u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea7u l\u00ean m\u1ed9t c\u00e1ch d\u00e2n ch\u1ee7 th\u1ef1c s\u1ef1) ch\u1ea5p thu\u1eadn v\u00e0 ch\u00ednh ph\u1ee7 ban h\u00e0nh th\u00e0nh lu\u1eadt. L\u00fac \u0111\u00f3 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft bu\u1ed9c m\u1ecdi c\u00f4ng d\u00e2n ph\u1ea3i tu\u00e2n th\u1ee7 m\u1ed9t c\u00e1ch vi\u1ebft ch\u00ednh t\u1ea3 duy nh\u1ea5t \u0111\u00fang.<br \/>\nHi\u1ec7n nay tuy \u0111i\u1ec1u mong \u01b0\u1edbc \u1ea5y ch\u01b0a th\u00e0nh, v\u1eabn c\u00f2n t\u00ecnh tr\u1ea1ng t\u00f9y ti\u1ec7n khi vi\u1ebft hai ch\u1eef I v\u00e0 Y, nh\u01b0ng xin \u0111\u1eebng ai quy k\u1ebft cho nhau l\u00e0 h\u1ecdc theo l\u1ed1i vi\u1ebft c\u1ee7a Vi\u1ec7t C\u1ed9ng hay l\u00e0 l\u1ed1 l\u0103ng, l\u1eadp d\u1ecb khi vi\u1ebft: nh\u00e0 L\u00ed, n\u01b0\u1edbc M\u0129, li r\u01b0\u1ee3u, k\u0129 ngh\u1ec7\u2026hay l\u00e0 vi\u1ebft qu\u00fd m\u00e0 kh\u00f4ng vi\u1ebft qu\u00ed, v.v., \u0111ang khi \u0111\u00f3 v\u1eabn vi\u1ebft \u1ef7 y, y t\u1ebf, \u00fd ki\u1ebfn (bi\u1ec7t l\u1ec7), nh\u01b0ng l\u1ea1i vi\u1ebft y s\u0129\u2026, v\u1eabn vi\u1ebft y\u00eau, y\u00ean, y\u1ebft, nh\u01b0ng vi\u1ebft Ng\u00e3 Ba Ch\u00fa \u00cda, \u1ec9a \u0111\u00e1i (xin l\u1ed7i)\u2026. B\u1edfi v\u00ec vi\u1ebft nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 \u0111ang \u00e1p d\u1ee5ng quy t\u1eafc c\u1ee7a Alexandre De Rhodes \u0111\u01b0a ra t\u1eeb n\u0103m 1651. Quy t\u1eafc n\u00e0y r\u1ea5t h\u1eefu l\u00ed v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m c\u0103n b\u1ea3n cho vi\u1ec7c th\u1ed1ng nh\u1ea5t c\u00e1ch vi\u1ebft hai ch\u1eef I v\u00e0 Y trong ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef.<br \/>\n<em>B<\/em>\u1ea1ch Di\u1ec7n Th\u01b0 Sinh<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u1ea1ch Di\u1ec7n Th\u01b0 Sinh-Vi\u1ebft \u2018I\u2019 hay \u2018Y\u2019 LGT: C\u00e1 nh\u00e2n t\u00f4i, khi \u0111\u1ecdc ch\u1eef \u2018l\u00ed t\u01b0\u1edfng&#8221; r\u1ea5t kh\u00f3 ch\u1ecbu v\u00e0 cho r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1eef c\u1ee7a VC! Tuy th\u1ebf, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n, B\u1ea1ch Di\u1ec7n Th\u01b0 Sinh, cho bi\u1ebft kh\u00f4ng ph\u1ea3i &hellip; <a href=\"http:\/\/hoanglanchi.com\/?p=9184\">Continue reading <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[10,33],"tags":[],"class_list":["post-9184","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tp-ghi","category-than-hu-khac"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p1DQbJ-2o8","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9184","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9184"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9184\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9186,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9184\/revisions\/9186"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9184"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9184"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/hoanglanchi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9184"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}